Τo περιβάλλον
Είναι φυτό ύψους 30 – 80 εκατοστά, με φύλλα στενόμακρα, δίχως κηλίδες και λίγο γυαλιστερά. Ένα από τα σέπαλα και δύο πλαϊνά πέταλα του άνθους γέρνουν προς τα μέσα (συγκλίνουν) και σχηματίζουν ένα ερυθρόφαιο κάλυκα με μορφή κράνους ή κουκούλας. Το χείλος που έχει χρώμα κόκκινο ανοιχτό είναι σε τρία λοβία χωρισμένο και το μεσαίο λοβίο πάλι σε τρία χωρισμένο. Το χείλος φέρει στίγματα χρώματος πορφυρού.
Φυτό ύψους 10-30 εκατοστά, με φύλλα φαρδιά και κοντά. Τα άνθη του, 8 με 20 στον αριθμό, έχουν χρώμα κόκκινο. Το χείλος έχει τρία λοβία, όπου το μεσαίο στη βάση του έχει άσπρο χρώμα με δυο μικρές κόκκινες τελίτσες. Άλλες δυο τελίτσες βρίσκονται πιο πίσω. Το πλήκτρο του έχει κόκκινο χρώμα, είναι λεπτό και προς τα πίσω γυρισμένο.
Έχει ύψος 20 – 50 εκατοστά , με κόνδυλους ωοειδής, ακέραιους. Φύλλα φαρδιά, αντωοειδή, πράσινα. Άνθη λευκορόδινα σε πυκνό στάχυ. Γλωσσάριο τρισχιδές, στο μεσαίο λοβό υπάρχουν δύο μακριά στενά λοβίδια, κυρτά, πιθηκόμορφα, από τα οποία πήρε και το όνομα.
Πιθανώς ο «μικρός όρχις» του Θεόφραστου. Οι κόνδυλοί του χρησιμοποιούνται για την παρασκευή σαλεπιού.
Έχει ύψος 20 – 40 εκατοστά, με βλαστό χωρίς φύλλα, με 4 – 6 φύλλα φαρδιά, λογχοειδή, γυαλιστερά χωρίς κηλίδες. Τα σέπαλα έχουν από έξω χρώμα κοκκινωπό ως βαθύ πράσινο και από μέσα βαθύ πράσινο με κόκκινες κηλίδες. Το μεσαίο σέπαλο και τα πλαϊνά πέταλα συγκλίνουν και σχηματίζουν μια κουκούλα. Το χείλος χρώματος ροζ ως κόκκινο, είναι χωρισμένο σε τρία λοβία.
Μονοετές φυτό, με βλαστό ύψους 20 – 40 εκατοστά. Φύλλα τα κατώτερα έμμισχα, τρις πτεροσχιδή, τα ανώτερα επιφυή. Άνθη λευκά, με τα περιφερειακά πέταλα 7 – 8 φορές μεγαλύτερα των άλλων.
Παρασιτικό φυτό, στις ρίζες των Χειλανθών και κυρίως του θυμαριού, με βλαστό λεπτό, ύψους 10 – 30 εκατοστά, τριχωτό, με λέπια μήκους 1 – 2 εκατοστά. Άνθη λευκά ή κιτρινωπά, σε αραιό στάχυ, με άρωμα γαρύφαλλου.
Πολυετής πόα με βλαστό ύψους 20 – 60 εκατοστά, όρθιο , τριχωτό. Φύλλα αραιά χνουδωτά, πτεροσχιδή με 3 φυλλάρια, τρίλοβα σχισμένα, οδοντωτά. Άνθη κίτρινα.
Πολυετής πόα με βλαστό ύψους 20 – 80 εκατοστά, χνουδωτό και κούφιο. Φύλλα αραιά χνουδωτά, τα παράρριζα παλαμοειδή 3 – 7μερή, με τμήματα κατεσχισμένα, οδοντωτά, τα ανώτερα τριμερή σχεδόν γραμμοειδή. Άνθη χρυσοκίτρινα.
Πολυετής πόα με βλαστό ύψους 10 – 30 εκατοστά, όρθιο, χνουδωτό μόνο στην κορυφή. Φύλλα γυαλιστερά, τα παράρριζα στρογγυλά, έμμισχα, νεφροειδή ή καρδιοειδή, έντονα πριονωτά ή τρισχιδή, τα ανώτερα επιφυή 3 – 7μερή, σε γραμμοειδή τμήματα. Άνθη αρκετά μεγάλα, με σέπαλα απλωτά, χνουδωτά, κίτρινα.
Είναι πολυετές φυτό, με κονδυλώδης και νηματοειδής ρίζες. Ο βλαστός έχει ύψος 10 – 30 εκατοστά, είναι παχύς, απλός ή δίκλαδος, χνουδωτός, με όλα σχεδόν τα φύλλα παράρριζα, τρις πτερωτά, ταινιοειδή. Τα άνθη είναι μεγάλα, κίτρινου χρώματος, ένα ή δύο κατά μασχάλη.
Πολυετής θάμνος, ύψους 1 – 3 μέτρα, με ισχυρές διακλαδώσεις, όρθιες, έντονα ακανθώδης. Φύλλα με 5 – 7 φυλλάρια, σχετικά μεγάλα, ωοειδή ή ελλειψοειδή, λεία και πριονωτά. Παράφυλλα και βράκτια φύλλα πλατιά και προμήκη. Άνθη συνήθως ρόδινα, μονά ή σε κορύμβους. Καρπός πορτοκαλόχρωμος, ωοειδής.
Πιθανώς το «κυνόρροδον» του Θεόφραστου.
Οικοσύστημα
Η πατρίδα μας, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, του κλίματος και της ιδιαίτερης μορφολογίας της, είναι μια από τις πιο πλούσιες σε χλωρίδα περιοχές της γης. Στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας LIFE (πρόγραμμα «Ερημοποίηση: Προστασία εδαφών από την διάβρωση στην Τήνο και Ζαγοροχώρια», Τμήμα Ανθοκομίας και Αρχιτεκτονικής Τοπίου του ΤΕΙ Ηπείρου και Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων), κατά μήκος ενός μονοπατιού λίγων χιλιομέτρων των Νεγάδων Ζαγορίου, καταγράφηκαν και αναγνωρίστηκαν πάνω από 400 είδη, εκ των οποίων τα κυριότερα παρουσιάζονται εδώ.
Στην πορεία του, το μονοπάτι διασχίζει ένα πολύμορφο τοπίο, όπου οι εικόνες εναλλάσσονται με καταπληκτική ταχύτητα και συχνότητα. Η ύπαρξη πέτρινων αναβαθμίδων, γεφυριών και στοιχείων της ανθρώπινης δραστηριότητας δείχνει ότι η περιοχή αυτή ήταν στενά συνδεδεμένη με την καθημερινή ζωή των κατοίκων.
Το διαδικτυακό αυτό βοτανολόγιο φιλοδοξεί να καλύψει τις ανάγκες του επισκέπτη της περιοχής που επιθυμεί όχι μόνο να παρατηρεί την ομορφιά της φύσης σαν απλός θεατής, αλλά να προχωρήσει σε μια ουσιαστικότερη και βαθύτερη γνωριμία με τον φυσικό κόσμο.
Για να μπορεί ο επισκέπτης να αναγνωρίσει τα υπάρχοντα είδη in situ, κάθε φυτό συνοδεύεται από φωτογραφία, βοτανική περιγραφή, καθώς και από τα στοιχεία που διαθέτουμε για τη χρήση του. Παράλληλα, σχεδιάστηκε ο χάρτης του μονοπατιού και χωρίστηκε σε ευδιάκριτες ζώνες, που σημειώνονται στην περιγραφή του κάθε φυτού.
Σε ό,τι αφορά την ταξινόμηση, η χλωρίδα χωρίστηκε ανάλογα με την εποχή άνθισης στις τέσσερις εποχές, δεδομένου ότι το άνθος αποτελεί την πλέον χαρακτηριστική διαφορά μεταξύ των ειδών. Θα πρέπει να τονιστεί ότι τίποτα στη φύση δεν είναι στατικό, συνεπώς η εποχή άνθισης μπορεί να μετατοπιστεί ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Επίσης, η παρουσία των φυτών (ιδιαίτερα των ετήσιων) μπορεί να σημειωθεί και σε ζώνη που δεν αναφέρεται στον χάρτη.
Γιώργος Καρράς, Βαγγέλης Φίλης, Βοτανικές Διαδρομές, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων, Ιωάννινα 2000
